Tags

, , , , , , , , ,

Een belangrijk onderdeel van het tijdschrift Sibylle was cultuur. De redactie toonde haar lezeressen de culturele activiteiten die zij konden ondernemen in de schaarse vrije tijd die zij hadden. De lezeressen kregen informatie over literatuur, muziek, theater en beeldende kunst en hen werd aangeraden om zich hier in te verdiepen. Zo had het blad een bijna alles omvattende agenda-setting voor de lezeressen: naast kleding- , arbeids-, en dieetvoorschriften schreef het blad ook nog voor wat je in je vrije tijd moest doen.

In tegenstelling tot de mode, volgde Sibylle in de cultuurrubrieken wél het ideaalbeeld van de partijleiding van de DDR. Het cultuurbeleid in de DDR volgde de leer van het sociaal-realisme uit de Sovjet-Unie. Sociaal-realisme had altijd een happy end en bejubelde het ‘Heldentum der Arbeit’. Abstractie was taboe: een schilderij moest duidelijk herkenbaar zijn. Ulbricht had uitgesproken opvattingen over kunst. Hij wilde ‘keine abstrakte Bilder mehr sehen’. De DDR had volgend hem geen behoefte aan ‘Bilder von Mondlandschaften noch von faulen Fischen’.  In de rubriek ‘Sibylle betrachtet ein Bild’ werden elke twee maanden een kunstenaar besproken. De getoonde kunstwerken waren duidelijk herkenbaar: er was geen spoortje abstractie in te zien. Eén van de beste voorbeelden hiervan was de schilder Sergej Wassiljewitsch Gerassimow. Gerassimow was volgens de gastredacteur Wolfgang Frankenstein (zelf ook kunstenaar) het prototype van een Sovjetschilder: temperamentvol, hartelijk. Gerassimov had gestudeerd in Sint Petersburg en zijn werken waren realistisch en herkenbaar. Na verschillende studiereizen had hij volgens Frankenstein besloten om zijn ‘Technik auch der Gestaltung groβer Sujets dienstbahr zu machen’. De getoonde werken bij het portret waren een zelfportret, een landschap en een ‘Partisanenschwur’.  Maar niet alleen zijn techniek was dienstbaar, zijn levenshouding was dat ook: Gerassimow werkte op vierenzeventigjarige leeftijd nog altijd met evenveel enthousiasme en was daarmee een lichtend voorbeeld voor de arbeiders in de Sovjetunie en de DDR.

Niet alleen modernere kunst werd in Sibylle besproken. In 1963 werd er bijvoorbeeld een artikel gewijd aan de beroemde renaissanceschilder Leonardo da Vinci (1452-1519). In dit artikel werd zijn werk ‘Dame mit dem Hermelin’ gesproken, dat geroofd was door de nazi’s en nu in een museum te Krakau hing. Niet alleen de nazi’s waren gecharmeerd van Da Vinci’s werk, redactrice Ruth was dat ook. Zij beoordeelde Da Vinci als ‘der geniale und fleiβige Künstler’. Vlijtige kunstenaars vielen in de DDR in de smaak, want ook Da Vinci studeerde net als Gerassimow hard op zijn techniek. Door de natuur en de wiskunde te bestuderen, kon hij uiteindelijk zo’n grote kunstenaar worden.  (Al zal natuurlijk ook de factor talent in hebben meegespeeld.)

Leonardo da Vinci

Niet alleen hedendaagse Sovjetschilders waren populair in de DDR, Sovjetfilms waren dat ook. Dat is niet verwonderlijk, omdat de Sovjetunie een grote vinger in de pap had in de Oost-Duitse filmindustrie. In 1946 stichtten de Sovjets in Oost-Duitsland de Deutsche Film Aktiengesellschaft (DEFA). Deze had het staatsmonopolie op films die volgens de Sovjetnormen gemaakt werden. Ook werden deze films centraal gedistribueerd en de scripts moesten worden goedgekeurd door de partij. Een film kon alsnog verboden worden nadat deze af was.  Ook deze films droegen dus de ideologie van het sociaal-realisme uit en sloten aan bij het heersende politieke regime.  In 1958 publiceerde de redactie van Sibylle een artikel over de Sovjetfilm Die kraniche ziehen. Deze film was gemaakt door de Russische regisseur Michail Kalatosow (1903-1973) en vertelt het verhaal van een liefdespaar dat door de Tweede Wereldoorlog van elkaar gescheiden wordt.  De recensie in Sibylle was lovend: de film werd beoordeeld als ‘ein Geschenk für die Filmfreunde der Welt’.  Toch zal dit niet per se geweest zijn omdat de film volgens de Russische tradities gemaakt was: de film kreeg op het filmfestival in Cannes twee gouden Palmen en staat ook tot op de dag van vandaag nog bekend als een erg goede film.

Literatuur was ook onderdeel van de culturele vorming. Klassiekers en nieuwere romans werden besproken: zowel Bertold Brecht als Goethes Faust en Weimar kregen een plaatsje in het blad, maar ook het boek Sally Bleistift in Amerika (1934) werd aangeraden aan de lezers. In dit verhaal vloog Sally Bleistift naar Amerika om daar een nieuw leven op te bouwen nadat zij in het tsaristische Rusland haar man en zoon had verloren bij een progrom. Geheel in overeenstemming met de politiek werden er na de bouw van de Berlijnse Muur in 1961 geen boeken meer werden aangeraden waarin iemand naar de westerse wereld reisde en daar een nieuw bestaan opbouwde. Waarschijnlijk was dit omdat het na de bouw van de Berlijnse Muur ook heel moeilijk was om in een ander westers land een nieuw leven te beginnen. In elk geval was het niet de bedoeling van de SED.

Het is moeilijk aan te geven waarom bepaalde werden aangeraden aan de lezeressen omdat er vaak alleen een korte boekbespreking staat en niet zozeer waarom het boek gelezen moest worden. Kwaliteit zal hier het belangrijkste argument voor zijn, maar er werd helaas niet aangegeven waarom iets goed was -behalve dat het goedgekeurd moest zijn door de partijleiding.

Ook muzikale vorming was een onderdeel van de agenda: Sibylle schreef meerdere malen over Johann Sebastian Bach (1685-1750). Waarom zijn muziek aangeraden werd is makkelijk te raden: Bach was de beroemdste componist die Duitsland ooit heeft voortgebracht en de kwaliteit van zijn muziek staat buiten kijf. Ook Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) werd genoemd. Mendelssohn was een componist uit het begin van de negentiende eeuw en componeerde vooral stukken in romantische stijl. Beide componisten zijn nu nog geliefd.

Kortom: de culturele agenda was weliswaar ingedeeld door Sibylle, maar pas na goedkeuring door de SED. De lezeres kon daarna de laatste schifting doen om haar schaarse vrije tijd in te vullen.

Rest mij nog een laatste stukje agenda-setting: de cellosuite van Bach blijft prachtig. Aanrader.

Advertenties