Tags

, , , , , , ,

Bovenstaand citaat is afkomstig uit de Belgische ofte Nederl. Historie van Emmanuel van Meekeren. In 1599 beschreef hij de Nederlandse heldin Kenau, die volgens hem de Spaanse vijand tijdens het beleg van Haarlem in de Tachtigjarige oorlog te lijf ging met donderbussen en zwaarden en een vrouwenvendel aanvoerde. Normaal gesproken vochten alleen mannen mee. Van Meekeren betitelde Kenaus acties dan ook als ‘manlycke daden boven vrouwen aert’. Tegelijkertijd benadrukte hij haar vrouwelijkheid door haar vrouwelijke kleding te beschrijven.

De mythe van Kenau klopt niet, maar is wel wijdverbreid. Al eerder beschreef Arcerius Kenau in het eerste verslag van het Haarlemse beleg als ‘een seer manlijke vrou, die met recht een Manninne ghenoemt mocht worden’. Kenau viel op omdat zij volgens de schrijvers een moed tentoonspreidde die voor een vrouw ongebruikelijk was. Daarom is zij als heldin vereerd.

Kenau Simonsdochter Hasselaar

Maar niet alle heldinnen moesten zich behelpen in vrouwelijke kledij: Katrina Simons, alias Catharina Stevins verkleedde zich op twintigjarige leeftijd als man en vocht zo mee in het leger van prins Maurits. Pas na haar dood werd zij ontdekt. Katrina werd in het boekje Korte levensbeschrijvingen van eenige der voornaamste Nederlandsche landhelden of heldinnen (1834) van J.A. Oostkamp vereerd om ‘hare dapperheid en ligchaamskrachten alsmede van hare heldinnenmoed.’

Katrina was niet de enige vrouw die vermomd als man het leger inging. Volgens historici Lotte van de Pol en Rudolf Dekker zijn er vele bronnen die dat aantonen.  Maar waarom werd Katrina dan wel als enige gehuldigd als heldin? De meeste vrouwen die ontmaskerd werden, viel hoon of verachting ten deel: ze werden gestraft, of hun ware sekse bleef verzwegen.

Wat bijdraagt aan de mythevorming rondom Katrina is het feit dat ze als soldaat had meegevochten met de overwinningen van Maurits. Een overwinning levert uiteraard prestige op. Tevens had zij een vader die een belangrijke positie bekleedde in het leger: haar vader was kapitein. Ook dat zal hebben bijgedragen aan haar omschrijving als heldin. Vermoedelijk gaf zij zich in het leven uit voor Sijmon Poort, de naam van haar vader.

Nederlandse heldinnen werden dus wel degelijk geëerd. De redenen waarom zij vereerd werden als heldinnen, zijn dezelfde reden als bij de mannelijke helden. Met andere woorden, de heldinnen werden om hun mannelijke eigenschappen gewaardeerd. Er zijn twee belangrijke reden aan te wijzen waarom de heldinnen minder vereerd zijn dan de helden. Ten eerste was dat de locatie waar het heldendom verworven werd: dat was vaak het slagveld. Vrouwen vochten immers bijna nooit mee in veldslagen. Ten tweede was dat hun sociale en culturele positie. Degene die de leiding in handen had, viel meer op en valt daardoor vaak meer eer ten deel. Leidende figuren hebben daardoor een groter aandeel in het behaalde succes. Vrouwen bekleedden niet vaak leidinggevende posities en al helemaal niet op het slagveld.

Door de eeuwen heen zijn er ook grote veranderingen te zien in de beschrijvingen. Er is maar één factor die niet verandert: de moed van de vrouwen werd altijd bejubeld, maar vaak ook als onnatuurlijk en masculien beschouwd. Bepaalde politieke stromingen als de romantiek en het nationalisme zijn ook terug te zien in de beschrijvingen: in de achttiende eeuw werden de heldinnen in verscheidende bronnen ineens voorgesteld volgens het toen geldende ideaalbeeld van beminnelijke, zachtmoedige vrouwen. Later was het opkomende nationalisme terug te zien.

Voor wie meer wil weten: het hele artikel is hier te lezen: http://issuu.com/jongehistorici/docs/48kimrijsdijk

Advertenties