Tags

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Persoonlijk hecht ik niet veel waarde aan handdoeken en sjaals: het zijn praktische voorwerpen, maar niet met een speciale betekenis. In Oekraïne worden ze echter gebruikt bij speciale gelegenheden en ze zijn belangrijke symbolen in de Oekraïense cultuur.

Deze Rushnyky (Oekraïense handdoeken) worden echter niet gebruikt voor praktische zaken zoals bijvoorbeeld de schone vaat afdrogen of jezelf tegen de kou beschermen, maar hebben een diep symbolische betekenis: het zijn sacrale objecten uit de Russische Orthodoxe Kerk. De oorsprong ervan is helaas obscuur, wel is bekend dat rushnyky opdoken in liederen van minstreels.

Rushnyk

Rushnyky hangen onder andere in kerken bij iconen, maar worden ook gebruikt tijdens speciale gebeurtenissen. Een bruid draagt een rushnyk op haar trouwdag, een pasgeboren kindje wordt erin gewikkeld en een lijk wordt erin gewikkeld. Het idee is dat de rushnyk mensen beschermt, met name tijdens vervoer, verhuizingen en bij levensovergangen. Hieronder valt ook de overgang van leven naar dood.

Motief van de ‘levensboom’ op rushnyky

Het meest gebruikte motief van de rushnyk in huis is de zogenaamde ‘levensboom’. Dit motief omvat 3 delen, die elk een ‘rijk’ voorstellen: de onderwereld, de wereld op aarde en de hemel. Hierdoor symboliseert de boom van het leven ook de continuïteit tussen het verleden, huidige en toekomstige generaties van een familie en tussen mensen en de natuurlijke wereld. Thuis wordt de rushnyk vaak opgehangen rondom familiefoto’s.

Vogels worden ook vaak afgebeeld op de doeken bij trouwerijen. De vogels verbeelden het getrouwde koppel (lovebirds) maar staan ook voor beweging: het stel gaat een volgende levensfase in. Vaak verhuist de bruid ook nog letterlijk: zij vliegt het ouderlijk nest uit en gaat ergens anders zelf een ‘nest’ bouwen. Tijdens de ceremonie staat het koppel op een rushnyk en vaak worden tijdens de geloften ook nog hun handen samengevouwen in een ander exemplaar.

Rushnyk met vogels, gebruikt bij trouwerijen

 In het Oekraïense nationale Tsjernobyl-museum in Kiev hangen deze rushnyky ook. De ramp van 1986 in Tsjernobyl is de geschiedenis ingegaan als de ergste nucleare ramp die de mensheid ooit gekend heeft. Het mueseum herdenkt deze ramp en is opgericht als een soort memorial museum: vooral erop gericht om het menselijk leed te tonen. Rushnyky worden hier gebruikt vanwege hun religieuze betekenis.

De verdwenen steden

De omvang van de ramp wordt benadrukt door de symboliek van het museum, dat deels is ingericht als een Oekraïense orthodoxe kerk, met rushnyky en iconococlasmes: heiligenafbeeldingen. De gestorvenen worden daardoor vereerd als martelaren. Het museum communiceert hiermee dat ze hopen dat de slachtoffers het nu in de hemel goed hebben. Door de rushnyky en andere religieuze objecten heeft het museum een enorm krachtige, religieuze boodschap.

Boot in het museum, die refereert aan de ark van Noach, met rushnyky eromheen

En als iemand de oorsprong van de rushnyk weet, laat het me dan vooral weten… ik ben er namelijk heel benieuwd naar!

Meer weten over het Tsjernobyl-museum: hieronder staat een analyse die ik in 2010 geschreven heb, na een bezoek aan het museum. Het is zeker een bezoek waard!

Analyse Tsjernobylmuseum (2010)

Advertenties