Tags

, , , , , ,

In november was ik in Boedapest en uiteraard moest ik als mode- en geschiedenisliefhebber wel een bijzonder monument bezoeken: het schoenenmonument “A cipők” (de schoenen).

Nu is Boedapest een prachtige stad vol historie, maar het schoenenmonument is één van de meest aansprekende monumenten van de stad (naast het monument de Zilveren Treurwilg in de tuin van de grote synagoge).

Uitzicht vanaf de Gellértheuvel in Boeda op het Parlementsgebouw


Uitzicht vanaf de Kasteelheuvel in Boeda op de Kettingbrug en Pest

Het monument in Pest aan de oever van de Donau is ter nagedachtenis aan de 3.500 mensen die tussen 1944 en 1945 zijn neergeschoten door de Pijlkruisers (Hongaars: Nyilaskeresztes Párt – Hungarista Mozgalom, letterlijk “Pijlkruispartij – Hongaarse Beweging”).

Vlag van de Pijlkruisers

De Pijlkruisers waren een nationaal-socialistische partij, geleid door Ferenc Szálasi. Tussen oktober 1944 en maart 1945 voerden zij een waar schrikbewind: tussen 8.000 en 10.000 burgers zijn door deze partij geëxecuteerd, en rond de 80.000 mensen zijn gedeporteerd naar concentratiekampen. De executies aan de Donau waren onderdeel van dit regime.

De slachtoffers werden neergeschoten met hun gezicht naar de Donau toe, zodat ze in de rivier vielen. Voordat zij geëxecuteerd werden, moesten ze hun schoenen uittrekken en andere waardevolle bezittingen afgeven. Schoenen werden gezien als waardevol bezit in deze periode. Overigens werden niet alleen Joden werden geëxecuteerd (in totaal zijn er ongeveer 800 Joden aan de oever van de Donau omgebracht in de periode 1944 – 1945).

Het monument is in totaal 40 meter lang en omvat 60 paar metalen schoenen, variërend van dames- tot kinder-
en herenschoenen. De schoenen zijn in overeenstemming met het heersende modebeeld uit die tijd. Alle schoenen zijn ook gericht naar de rivier, als herdenking aan de manier waarop de mensen werden geëxecuteerd.

Eén van de geëxecuteerde Joden was de Joodse cabaretier, acteur en zanger Miklós Vig (1898 – 1944).

Rechts : Miklós Vig / Links : Poster uit de jaren ’20 waarop Miklós Vig wordt aangekondigd

Miklós werd geboren als Miklós Voglhut in een Joods-Hongaarse familie en werd vooral bekend als zanger en cabaretier. Zijn familie kende meer talenten: zijn broer György Vig was een klarinettist en saxofonist, zijn neef Tommy Vig was een Jazzmuzikant. Miklós ging naar de toneelschool, maar werd uiteindelijk meer bekend als zanger. Zijn eerste grote succes als solist had hij bij Intim Karabé (zie poster hierboven), later trad hij op als cabaretier bij het Budapest Operette Theatre en Budapest Orfeum. Volgens het Hongaarse muziekblad Gramofon maakte Miklós deel uit van de eerste generatie Hongaarse muzikanten die muziek opgenomen heeft.

Miklós veranderde zijn naam naar Vig vanwege het groeiende antisemitisme, maar uiteindelijk heeft hem dat niet gered. Ook zijn huwelijk met de Katholieke Kató Szőke mocht niet baten : op 19 december 1944 werd hij vermoord door de Pijlkruisers.

Het monument is gemaakt en bedacht door de filmregisseur Can Togay en zijn vriend beeldhouwer Gyula Pauer. Het monument werd op 6 april 2005 onthuld. Ik vind het persoonlijk een ontroerend monument met zeer veel aandacht voor detail : de verschillende ijzeren schoenen zijn zeer precies vormgegeven, conform het modebeeld van de jaren ’40. De verschillende modellen geven aan welke mensen er zijn omgebracht : pumps, loafers, maar zeker de kinderschoentjes maken indruk. Buiten dat is een schoen ook persoonlijk: voeten verschillen per persoon – niet iedereen heeft dezelfde maat en bij niet iedereen zit hetzelfde model goed. Maar een schoen is ook een algemeen goed : iedereen loopt er immers op. Tel daarbij het feit op dat alle schoenen gericht zijn op de Donau : het laatste beeld wat de burgers destijds moeten hebben gezien. Het levert een monument op met een krachtige boodschap waar je even stil bij staat.

Het schoenenmonument ligt vlakbij het Hongaarse Parlement : het bezoekadres is Budapest, Id. Antall József rkp., 1054 Hongarije.

Advertenties